Với tốc độ phát triển kinh tế (GDP) hàng năm trung bình đạt mức từ 7% đến 8%, thu nhập bình quân đầu người của người dân Việt Nam đang tăng nhanh, người tiêu dùng Việt Nam hiện trẻ nhất ở châu Á (79 triệu người dưới 65 tuổi), cộng với mức tiêu thụ đã tăng 75% trong giai đoạn 2000-2007, và đặc biệt là Việt Nam đã gia nhập WTO, tất cả các lý do đó cho chúng ta thấy được một thị trường bán lẻ đầy tiềm năng.
Thật vậy, với bản báo cáo vừa được công bố mới đây của Tập đoàn tư vấn quản lý A.T. Kearney, Việt Nam đã được xếp hạng đầu tiên trong tất cả các thị trường có tính hấp dẫn nhất thế giới về thị trường bán lẻ, vượt 3 bậc so với năm 2007, vượt qua cả thị trường Ấn Độ, Nga & Trung Quốc mặc dù độ lớn của thị trường bán lẻ Việt Nam là rất nhỏ khi so sánh với 3 gã khổng lồ nói trên (xem Bảng 1).
Bảng 1: Chỉ số phát triển thị trường bán lẻ toàn cầu năm 2008
Từ bảng xếp hạng này, A.T. Kearney phân tích các cơ hội đầu tư tại các thị trường khác nhau và tiến hành so sánh mức độ tiềm năng phát triển và rủi ro khi đầu tư (xem bảng 2 và 3). Theo đó, Việt Nam được xếp vào “đỉnh” của việc ưu tiên phát triển đầu tư năm 2007 trong sơ đồ “life cycle” (tạm dịch là chu kỳ phát triển của thị trường bán lẻ) cùng với Hungary (năm 2004), Ấn Độ (năm 2006) và Nga (năm 2004). Quan sát tiếp Bảng 3, chúng ta sẽ thấy A.T. Kearney đánh giá Việt Nam là một thị trường đầy tiềm năng và có mức rủi ro về kinh tế và chính trị khá thấp khi đầu tư khi so sánh với các thị trường khác.
Bảng 2: Phân tích cơ hội đầu tư tại các thị trường
Bảng 3: Tính hấp dẫn của các thị trường (tính theo tiềm năng phát triển và rủi ro)
Mặc khác khi nhìn về các yếu tố nội lực, chúng ta sẽ thấy tốc độ tăng trưởng tiêu dùng thể hiện ở doanh số bán lẻ tăng trưởng cao qua hàng năm, đạt gần 70% so với GDP và số tương đối đạt hơn 70 tỷ USD năm 2007 (bảng 4 và bảng 5 – theo nghiên cứu của CBRE). So với nhiều quốc gia khác, trong cuộc khảo sát của Neilsen toàn cầu (Bảng 6) về chỉ số niềm tin tiêu dùng thì người tiêu dùng Việt Nam lạc quan hơn về kinh tế trong nước và cao hơn mức trung bình của thế giới. Và cũng trong cuộc khảo sát này, thói quen mua sắm của người Việt đã và đang thay đổi theo hướng hiện đại hơn, kênh siêu thị và các cửa hàng tiện lợi hiện đang chiếm thị phần là 17% (năm 2008) đang tăng trưởng với tốc độ nhanh chóng, đặc biệt tại các thành phố lớn của Việt Nam. Thị phần hiện tại của kênh truyền thống là chợ, các tiệm tạp hóa nhỏ và các kênh khác chiếm 83% đang dần đánh mất ưu thế và là một miếng bánh không thể không bị đánh mất cho kênh hiện đại trong tương lai gần.
Bảng 4:
Nguồn: CBRE (11-2008)
Bảng 5:
Nguồn: CBRE (11-2008)
Bảng 6: Chỉ số niềm tin tiêu dùng toàn cầu (nửa đầu năm 2007)
Nguồn: Nielsen
Thách thức lớn cho các Doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam
Nhìn vào các con số trên, không nghi ngờ gì nữa, thị trường bán lẻ Việt Nam sắp tới sẽ đón nhận một sự cạnh tranh khốc liệt giữa các nhà bán lẻ Việt Nam và các tập đoàn bán lẻ hùng mạnh của nước ngoài, đặc biệt vào đầu năm 2009 này theo cam kết WTO, chúng ta sẽ mở cửa hoàn toàn cho các tập đoàn và Công ty kinh doanh bán lẻ 100% vốn nước ngoài tham gia nên các nhà bán lẻ nổi tiếng thế giới như: Central, Carrefour, Takashimaya, Wal-Mart, Daily Farm, Grele K, Circle K (Canada) … sẽ sẵn sàng sớm nhập cuộc bên cạnh các thương hiệu nổi tiếng Metro, Parkson, Lotte, Big C (thuộc Tập đoàn Bourbon), Tập đoàn CP Thái Lan đã có mặt.
Đứng trước thách thức này, các Doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam đã chuẩn bị cho mình những gì để tiếp túc tồn tại & phát triển bên cạnh các đàn anh khổng lồ đó! Thời gian qua chúng ta đã dễ dàng thấy được các bước chuẩn bị và những bước đi chiến lược của các Doanh nghiệp Việt Nam . Điển hình là việc mở rộng hệ thống, mạng lưới của mình, Co-op Mart hiện đã có 32 siêu thị tại Hà Nội, HCM và các tỉnh thành khác. Họ cũng đã thành lập Công ty cổ phần Đầu tư phát triển Saigon Co.op (SCID), mục tiêu trở thành công ty phát triển địa ốc thương mại hàng đầu Việt Nam, để đến 2010 hệ thống siêu thị của Saigon Co.op sẽ phủ kín 24 quận, huyện. Đến 2013 phủ toàn quốc với 100 siêu thị. Ngoài ra, Saigon Co-op Mart cùng với Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn (SATRA), Tổng công ty Thương mại Hà Nội (HAPRO), và Công ty cổ phần tập đoàn Phú Thái đã sáng lập Công ty cổ phần Đầu tư và phát triển hệ thống phân phối Việt Nam (VDA) nhằm nâng cao sức cạnh tranh của Saigon Co-op. VDA trong thời gian tới sẽ tiếp tục khảo sát mặt bằng, triển khai các dự án đầu tư theo kế hoạch, liên hệ các địa phương xin quy hoạch và tìm địa điểm xây dựng trung tâm thương mại và nhà kho để không bị chậm chân.
Bên cạnh đó, chúng ta có thể thấy chuỗi cửa hàng tiện lợi như G7 Mart, Shop & Go, Fresh Mart, hay những chuỗi bán những mặt hàng riêng biệt như thegioididong.com bán điện thoại di động & laptop, Nguyễn Kim với các mặt hàng điện tử gia dụng, V-Pharno, IC Pharma bán dược phẩm … xuất hiện ngày càng nhiều. Hoặc các siêu thị khác như Maximart hay Citimart … cũng đã có những chiến lược phát triển riêng của mình.
Điểm mạnh và yếu
Các nhà phân phối bán lẻ trong nước hiện đang có lợi thế rất lớn về thời gian chuẩn bị, hiểu được tâm lý người tiêu dùng địa phương, có mối quan hệ chặt chẽ với các nhà sản xuất địa phương, đặc biệt là vẫn còn sự hỗ trợ từ phía nhà nước khi chúng ta vẫn còn hạn chế việc cấp phép mở thêm các điểm bán lẻ mới.
Bên cạnh những lợi thế ở trên, hệ thống phân phối tại Việt Nam vẫn còn rất nhiều việc phải làm để có thể đứng vững.
- Hiện nay, chúng ta thấy các nhà phân phối Việt Nam vẫn đang hoạt động khá rời rạc mà không tiến hành liên kết tạo ra một sức mạnh tổng thể, mối liên kết Saigon Co-op, Strata, Hapro & Tập đoàn Phú Thái trong VDA hy vọng sẽ tạo nên một sức mạnh cho ngành phân phối Việt Nam trong thời gian gần.
- Hiệp hội Siêu thị Hà Nội đã chỉ ra các điểm yếu như tính chuyên nghiệp trong hệ thống vì nguồn nhân lực chưa qua đào tạo, các đơn vị kinh doanh chưa sử dụng công nghệ thông tin hiện đại vào quản lý, kiểm soát và rất ít đơn vị xây dựng Web tạo thuận tiện cho khách hàng.
- Hậu cần cho hệ thống phân phối như kho bảo quản, các kho lạnh, xe tải chuyên dùng thiếu đồng bộ, chưa đạt chuẩn khu vực và quốc tế. Việc tổ chức cung ứng hàng hoá chủ yếu là có gì bán nấy, chưa xây dựng được vùng cung cấp nguồn hàng ổn định để tiêu thụ. Tính chủ động trong hợp tác liên kết, liên doanh thu mua, tiêu thụ hàng hoá còn rời rạc. Do đó làm tăng chi phí lưu chuyển hàng hóa, dẫn đến việc hiện nay các mặt hàng trong các siêu thị vẫn còn đắt so với kênh chợ và cửa hàng tạp hóa bên ngoài trong khi đó siêu thị lại có lợi thế rất lớn so với các kênh đó là tính qui mô.
- Các công tác về Marketing, định vị khách hàng, tạo điểm khác biệt trong sản phẩm phân phối & dịch vụ khách hàng vẫn còn hạn chế. Điển hình là hiện nay chúng ta không thể phân biệt và không thể biết lý do tại sao khách hàng chọn Co-op Mart, Citimart, Maximart ngoại trừ yếu tố gần nhà, điểm này người viết muốn nói đến việc các siêu thị trên chưa trả lơi được câu hỏi “tại sao khách hàng lại cần mình?”, định vị mình trong thị trường cạnh tranh. Hiện trong tâm trí của khách hàng chỉ tồn tại ý nghĩ siêu thị là nơi tạo nên việc mua bán hàng có gắn máy lạnh, nhiều hàng hóa có nhiều lưa chọn. Nếu nhìn sang các siêu thị nước ngoài đã có mặt tại Việt Nam thì họ đã có chiến lược định vị khá rõ ràng, như Metro là nơi cung cấp sỉ những mặt hàng thiết yếu khác biệt mà không có đối thủ cạnh tranh tại Việt Nam, Parkson, Diamond Plaza, Zen Plaza là siêu thị bán những mặt hàng đẳng cấp cao dành cho khách hàng có thu nhập cao tại các đô thị lớn. Hay ở nước ngoài, Wal Mart bán hàng với giá rẻ…
Chiến lược phát triển đề xuất
1. Liên kết tạo “quyền lực đàm phán” với nhà cung cấp: Tiếp tục và đẩy mạnh việc liên kết, hợp tác giữa các nhà phân phối tại Việt Nam, thậm chí có thể sát nhập lại thành một chuỗi cung ứng hàng hóa thống nhất, ổn định, nâng cao tính hiệu quả trong khâu vận chuyển, bảo quản, và luân chuyển hàng hóa giữa các nhà phân phối, siêu thị với nhau. Từ đó có thể tận dụng được lợi thế, điểm mạnh riêng biệt của các nhà phân phối khác nhau, tiết kiệm chi phí, tạo uy tín và thế mạnh đặc biệt đối với nhà sản xuất nhằm hạ giá sản phẩm phân phối xuống thấp hơn nữa, tạo nguồn cung cấp hàng hóa ổn định, tạo thế cạnh tranh bền vững với các đối thủ. Khi đã có một “quyền lực đàm phán” với nhà cung cấp, siêu thị sẽ quyết định được chất lượng, giá cả & các điều kiện giao nhận, thanh toán khác có lợi nhất cho mình và khách hàng của mình.
2. Phát triển mạng lưới: Nhanh chóng phát triển mạng lưới, các hình thức bán hàng, các kênh bán hàng khác nhau, tạo điều kiện thuận tiện tối đa cho khách hàng mục tiêu.
3. Đầu tư công nghệ và con người: Đẩy mạnh mức đầu tư cho yếu tố công nghệ, tận dụng yếu tố nhanh chóng, chính xác và thuận tiện của công nghệ để làm giảm chi phí tối đa trong việc quản lý lưu chuyển hàng hóa, tồn kho, bán hàng, hạch toán thu chi. Ngoài ra, một tổ chức không thể phát triển nếu thiếu yếu tố con người, đặc biệt trong ngành phân phối sử dụng nhiều lao động, nên liên tục đào tạo và tái đào tạo nguồn nhân lực, chuẩn bị nguồn nhân lực kế thừa cho sự phát triển sắp tới.
4. Đẩy mạnh công tác marketing, định vị khách hàng mục tiêu:
a. Định vị khách hàng mục tiêu của chính mình dựa trên những lợi thế đã có sẵn nhằm tập trung toàn bộ nguồn lực phục vụ và giữ chân họ.
b. Thường xuyên tiến hành các hoạt động nghiên cứu tìm hiểu tâm lý và xu hướng tiêu dùng để có những chính sách, chiến lược về sản phẩm & dịch vụ phù hợp, mặc khác cũng nhằm đi đúng hướng thị trường mục tiêu, tránh những sai sót trong việc nhập hàng nhiều hơn nhu cầu tiêu dùng hoặc nhập sai với xu hướng tiêu dùng.
c. Khác biệt hóa sản phẩm & dịch vụ phù hợp với nhu cầu để tập trung phục vụ tốt cho khách hàng mục tiêu. Luôn tìm mọi cách cung cấp dịch vụ cộng thêm miễn phí cho khách hàng mục tiêu như tư vấn lựa chọn hàng trên nhu cầu của họ, giao hàng tận nơi miễn phí, chương trình khách hàng thân thiết, khách VIP, thường xuyên có các chương trình chăm sóc khách hàng ….
d. Luôn tuân thủ các nguyên tắc chung về hoạt động & dịch vụ khách hàng theo hướng chiến lược đề ra ban đầu. Có thể áp dụng các chương trình quản lý chất lượng như ISO, TQM … trong khâu quản lý hoạt động và phục vụ khách hàng.
e. Quyết tâm chú trọng đến việc xây dựng thương hiệu cho siêu thị, quản lý con người và văn hóa kinh doanh thật chặt chẽ, nghiêm túc và xuyên suốt trong quá trình phát triển của mình.
Việt Nam là một trong những thị trường kinh doanh bán lẻ đầy hứa hẹn của thế giới nhờ vào quy mô thị trường liên tục phát triển, mức độ cạnh tranh chưa cao, sự gia nhập WTO gần đây, sự phát triển ổn định của nền kinh tế, các loại hình giải trí đang phát triển và mức thu nhập thực tế tăng cao, sự gia tăng của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), quá trình đô thị hóa, Chính phủ thực thi các chính sách hỗ trợ đầu tư nước ngoài... sẽ góp phần tạo nên sự lạc quan về thị trường kinh doanh bán lẻ của Việt Nam . Trong đó, hy vọng các nhà bán lẻ Việt Nam sẽ có một chỗ đứng vững chắc tại sân nhà.
Tài liệu tham khảo:
- A.T. Kearney, The 2008 A.T. Kearney Global Retail Development Index.
- CBRE, Thị trường bất động sản bán lẻ Việt Nam , 11-2008.
- Nielsen, Consumer Confidence, Concerns & Spending Intentions, July 2007.
- Mike Moriarty, Emerging Markets Full of Promise, MMR/August 11, 2008.
- Thúy Hà, DN bán lẻ Việt Nam có thể “thua trên sân nhà”, CAND Online, 04/08/2008.
- Lê Tân, Mareketing hệ thống bán lẻ - Giờ G đã điểm, Tạp chí Thành Đạt, 12/2008.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét