Tương lai nào cho các Công ty chứng khoán năm 2009?

Hiện nay, theo số liệu từ UBCKNN đã có 103 Công ty chứng khoán đã được cấp giấy phép, trong số đó có một số hiện vẫn chưa hoạt động.

Nếu căn cứ vào tình hình kinh tế Việt Nam trong năm vừa qua và tình hình thị trường chứng khoán Việt Nam nói riêng thì cho đến thời điểm này là thời điểm cực kỳ khó khăn hay không muốn nói là “ngàn cân treo sợi tóc” cho các Công ty chứng khoán hiện tại.

Tình trạng hiện tại

Tại thị trường chứng khoán Việt Nam , các Công ty chứng khoán thuộc một trong 4 dạng sau:

1. Dạng 1: là Công ty con hay có phần góp vốn lớn của một Ngân hàng, điển hình như VCBS của Vietcombank, BSC của BIDV, ACBS của ACB, Rồng Việt của Eximbank, Thăng Long của MB …Thế mạnh kinh doanh của các Công ty chứng khoán thuộc dạng này là được sự hậu thuẩn mạnh mẽ từ Ngân hàng mẹ tạo ra một chuỗi sản phẩm liên hoàn từ Ngân hàng bán lẻ đến mô hình Ngân hàng đầu tư. Tuy nhiên do đặc thù mối quan hệ nên nhà đầu tư hay khách hàng khó có thể chọn một Ngân hàng khác để sử dụng dịch vụ hoặc đơn giản hơn là các sản phẩm của các Công ty chứng khoán này không có độ mềm dẻo & linh hoạt hơn so với đối thủ dạng khác.
2. Dạng 2: thuộc các Tập đoàn, Tổng Công ty Nhà nước, và các Công ty, Doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực khác, điển hình như: BVSC thuộc Bảo hiểm Bảo Việt, Bảo Minh, FPTS thuộc FPT, Gia Quyền thuộc Vinatex, SJCS thuộc SJC …. Họ có thế mạnh là mối quan hệ và trình độ hiểu biết sâu sắc về ngành đó, dễ dàng xâm nhập các khách hàng nội bộ, tạo ra được thế mạnh là đặc thù riêng trong mảng tư vấn tài chính Doanh nghiệp trong ngành đó. Tuy nhiên, điểm yếu lớn nhất của các Công ty chứng khoán dạng này là không có kinh nghiệm về tài chính, chứng khoán, không có một đơn vị tài chính mạnh đứng phía sau để hỗ trợ, khi tiếp cận khách hàng thì chỉ tận dụng quan hệ mà không chứng tỏ được chất lượng dịch vụ làm cho khách hàng cảm thấy bị ép sử dụng dịch vụ.
3. Dạng 3: thuộc các tập đoàn tài chính, quỹ lớn từ nước ngoài như KimEng, Miare Asset, Morgan Stanley Hướng Việt, Mekong … Các Công ty này có lợi thế về đầu ra cho các sản phẩm tư vấn tài chính Doanh nghiệp, Môi giới đầu tư. Tuy nhiên, hiện nay các Công ty này chưa thực sự triển khai hoạt động mạnh tại VN có thể do phần vốn hóa thị trường còn khá nhỏ, các khung pháp lý cho hoạt động Môi giới, minh bạch hóa thông tin của các Doanh nghiệp niêm yết chưa rõ ràng và đầy đủ, hệ thống khớp lệnh, cơ sở hạ tầng công nghệ còn yếu, chi phí thuê nhân sự từ nước ngoài vào lớn và có thể chưa tận dụng hết công sức của họ…
4. Dạng 4: thuộc các cá nhân có kinh nghiệm trong ngành hoặc chưa có kinh nghiệm lập ra, điển hình như VNDirect, Tân Việt, Đại Việt, Âu Việt ….

Theo tìm hiểu của người viết thì các Công ty chứng khoán nước ngoài có hai loại, một là Full Service Broker, hai là Discount broker. Full Service broker là dạng Ngân hàng đầu tư chú trọng mảng tư vấn cho khách hàng, môi giới đầu tư những dự án lớn, điển hình là các Ngân hàng đầu tư lờn trên thế giới như Goldman Sach, Citibank, Merry Lynch…. Dạng thứ hai – Discount Broker có mảng Môi giới hoàn toàn tự động, cung cấp dịch vụ thông qua hạ tầng mạng internet, và dạng này cũng cung cấp tư vấn đầu tư cho khách hàng cũng qua mạng, điển hình như E-trade hay Ameritrade ….

Tại Việt Nam các Công ty có chiến lược phát triển lâu dài và có tiềm lực vượt qua thách thức hiện cũng đang đi theo hai dạng này. Có thể kể ra như sau: dạng Ngân hàng Đầu tư có VCBS, ACBS, SSI, BVSC … dạng Discount Broker có: FPTS, VNDirect, Gia Quyền ( EPS ), TVSI ….
Nếu chúng ta so sánh với một số nước trong khu vực có thể thấy sự quyết liệt trong canh tranh trên thị trường chứng khoán Việt Nam giữa các công ty chứng khoán. Như Thái Lan hiện chỉ có 41 công ty, Malaysia là 37 công ty và Đài Loan là 31 công ty, trong khi đó qui mô vốn hóa của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay vẫn còn nhỏ hơn nhiều lần so với các trong khu vực.
Như vậy, việc miếng bánh quá nhỏ mà lại có nhiều người cùng nhau chia sẻ thì sớm hay muộn những người nào có tiềm lực và hướng đi đúng sẽ tồn tại, số còn lại phải giải thể, sáp nhập hoặc phá sản. Thực tế hiện nay theo thống kê của Sở giao dịch chứng khoán TP HCM - HOSE có 70-80% Công ty chứng khoán đang hoạt động cầm cự, phải cắt giảm nhân lực, giảm lương, thu hẹp diện tích và địa bàn hoạt động.

Ngoài ra, theo công văn số 177/UBCK-QLKD của Ủy ban Chứng khoán gửi các công ty chứng khoán yêu cầu về việc hoàn tất thủ tục tăng vốn theo Nghị định số 14/2007/NĐ-CP chậm nhất là ngày 25/2/2009. Nội dung bắt buộc tăng vốn điều lệ nhằm để hạn chế tối đa việc xin phép cho ra Công ty chứng khoán tiếp tục, mặt khác nhằm nâng cao năng lực hoạt động của các Công ty chứng khoán hiện tại.

Tuy nhiên, cho đến hiện nay (12/3/2009) vẫn chưa có nhiều Công ty chứng khoán đạt yêu cầu tăng vốn theo qui định. Trái lại với điều kiện huy động vốn cực kỳ khó khăn trong giai đoạn khủng hoảng, việc các Công ty chứng khoán (khoảng 55 Công ty chứng khoán được thành lập trước Luật chứng khoán mới) phải giảm bớt nghiệp vụ kinh doanh là điều khó tránh khỏi. Thưc tế cho thấy, các Công ty này đã giảm nghiệp vụ, nhiều nhất vẫn là Bảo lãnh phát hành, kế tiếp là tự doanh. Tuy nhiên vẫn còn một số vẫn chưa nghiêm chỉnh chấp hành Qui định. Nên chăng UBCKNN một mặt vẫn yêu cầu các Công ty chứng khoán nghiêm túc chấp hành, đưa ra các biện pháp chế tài nghiêm buộc phải thực hiện, mặt khác có nhiều biện pháp hỗ trợ họ về mặt thủ tục và nên tập trung tại thời điểm này vào các biện pháp hỗ trợ và tăng cường tính minh bạch, nâng cao tính thanh khoản, khơi thông nguồn vốn cho thị trường.

Lối thoát nào?

Trở lại vấn đề cho các Công ty chứng khoán, bài toán đặt ra là sau khi giảm nghiệp vụ, và hiện nay là đối mặt với vô vàn khó khăn, các Công ty chứng khoán sẽ phải làm gì để tồn tại và phát triển?

Thu gọn hoạt động để chờ thời cơ khi thị trường phục hồi?

Đây chỉ là một giải pháp tình thế trong lúc khó khăn, khi thị trường hồi phục thì thế mạnh cạnh tranh của Công ty là gì để tiếp tục hoạt động & phát triển khi tất cả các nguồn lực về cơ sở vật chất, con người bị cắt giảm tối đa mà Công ty vẫn chưa có một thế mạnh nào khả dĩ, đặc biệt là các Công ty có qui mô vừa và nhỏ.

Thu gọn hoạt động, tìm đối tác để bán hoặc tăng vốn thêm (M&A)?

Có hai dạng, một là tìm một Đối tác nước ngoài hoặc một Đối tác trong nước có qui mô lớn hơn để sáp nhập, hai là các Công ty chứng khoán có cùng qui mô sẽ tìm đến nhau để giảm chi phí, tăng cường lượng khách hàng và qua đó nâng cao năng lực hoạt động.

Nhưng nhìn chung M&A sắp tới khó xảy ra trên diện rộng vì hai hoặc nhiều cơ thể èo uột tìm đến nhau chỉ mang lại cho nhau những “ưu phiền” mà thôi, còn việc tìm các đối tác lớn hơn để mua lại thì càng khó hơn vì để Đối tác lớn hơn mua lại, họ cần phải có  thế mạnh riêng biệt mà Đối tác kia không hoặc chưa thể có ngay được như lượng khách hàng lớn tại một khu vực nào đó, hoặc nền tảng công nghệ giao dịch tốt, hoặc nguồn nhân sự mạnh. Tuy nhiên, như đã nói ở trên hiện nay đa số các Cty chứng khoán không có lợi thế cạnh tranh, doanh mục đầu tư âm, tài sản toàn thuê, nhân sự thì yếu kém hoặc đã bị cắt giảm, khách hàng thì thấp.

Như vậy có thể thấy rằng, tương lai sắp tới cho các Công ty chứng khoán thực sự u tối nếu thị trường tiếp tục không có gì thay đổi trong năm 2009 này. Sắp tới đây, chúng ta cũng sẽ được chứng kiến một loạt các Công ty chứng khoán giải thể, phá sản, một số sẽ sáp nhập. Đây cũng là một xu thế tất yếu trong nền kinh tế thị trường và là một bài học cho những ai đầu tư theo phong trào mà không có một chiến lược lâu dài cho đồng vốn của mình.